ج 2 ) و بار ديگر ضمن خطبهء 66 ( در 40 صفحه از صفحهء 5 تا 45 جلد ششم ) مورد بحث قرار گرفته است ، ولى مطالب مورد بحث تكرارى نيست و چون موضوعاتى نظير جنگ صفين و خوارج در خطبه‌هاى متعددى مطرح مى شده است ، ضمن خطبه‌هاى مذكور ، به تناسب از اين موضوعات ياد كرده و شرح زده است . موضوع ديگرى كه از لحاظ كميت در خور توجه است حدود هشت هزار بيت شعر است - كه در موضوعات مختلف صرفى و نحوى و لغوى و تاريخى و بيان عقايد و رسوم عامه و اخلاق مورد استشهاد قرار گرفته است - كه استخراج همين مقدار شعر حدود چهار صد صفحه خواهد بود ، البته كه اشعار تكرار شده و از يك بيت در موارد مختلف استفاده شده است . معمول ابن ابى الحديد چنين است كه به چند بيت قناعت مىكند ، در عين حال از آوردن قصائد هم غافل نبوده است و به عنوان مثال قصايدى از فضل بن عبد الرحمان ( ص 165 ، ج 7 ) و سيد رضى ( ص 174 و ص 264 ، ج 11 ) آورده است . ابن ابى الحديد مقدارى از اشعار خود را كه در مناجات و زهد است در صفحات 50 تا 52 ج 13 نقل كرده است . با توجه به اهميت كيفى و كمى اين كتاب ترجمهء كامل آن ، چنان كه شايد و بايد ، از عهدهء يك تن بيرون است و بايد براى اين كار از هيأتى كه داراى تخصص در رشته‌هاى مختلف هستند استفاده شود ، ولى به جهاتى كه بر خوانندگان گرامى پوشيده نيست ، كارهاى گروهى غالباً به نتيجهء مطلوب نمى رسد و اختلاف نظرها از سرعت كار مى كاهد . با توجه به « ما لا يدرك كله لا يترك كله » اين بنده به عنايت خداوند متعال توفيق يافت بخشى از آن را كه مربوط به تاريخ است ترجمه نمايد و كتاب حاضر بخشى از آن است و اميدوار است به لطف خداوند و عنايت حضرت ختمى مرتبت صلوات الله عليه و آله الطاهرين موفق شود به تدريج ديگر بخشهاى مربوط به تاريخ اسلام را ترجمه كند و در دسترس طبقه‌يى كه نمى توانند از زبان عربى استفاده كنند بگذارد . هدف و روش ترجمه : با توجه به آنچه دربارهء محتواى كتاب شريف شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد گفته شد و با نظرى اجمالى ، معلوم مىشود بخش عمدهء آن مباحث تاريخى - اجتماعى است كه براى عموم مردم هم سود بخش تر و ساده‌تر است . از دير باز هم برخى از از اهل علم در صدد تلخيص اين كتاب بوده‌اند ، به عنوان مثال بروكلمان در فهرست